Rondom de mei-den - Stichting Heemkunde Bemelen

Het is bijna zover. In het weekend na Pinksteren wordt in Bemelen weer de mei-den opgezet. Een traditie die ons dorp deelt met meer plaatsen in (vooral) Zuid-Limburg.

Ooit was er niet zo zeer sprake van een mei-den als van een meiboom, omdat voor het ritueel naast dennen vaak andere bomen met veronderstelde magische eigenschappen – de es, de berk – gebruikt werden. Dat gebeurde vanaf de middeleeuwen, toen de katholieke kerk allerlei ‘heidense’ rituelen in een religieus jasje stak, doorgaans inderdaad in mei, de Maria-maand. Maar elders, ook plaatselijk in Limburg, werd de meiboom – die dan wel een andere naam kreeg, maar een vergelijkbaar ritueel volgde – in de loop der tijd eerder aan Pinksteren, aan de naamdag van de patroonheilige van de parochie of zelfs aan het Midzomerfeest gekoppeld.

De essentie van alle huidige meiboom-vieringen is in grote lijnen dezelfde, maar de uitvoering kan van plaats tot plaats verschillen. In de meeste gevallen wordt de den door het jonkvolk – de Jonkheid – ‘gehaald’, vroeger ook vaak ergens uit een bos gestolen, en eenmaal ter plekke door de gehuwde mannen overeind gezet. Dat den-halen gebeurt vaak de dag vóór het eigenlijke feest. De Jonkheid moet de boom dan ’s nachts bewaken om te voorkomen dat hij gestolen wordt, en pas na betaling van losgeld – meestal uitbetaald in bier – weer terug komt.

Zoals gezegd: de traditie van het meifeest (en de meiboom) is oud. Maar ze is in de loop der eeuwen ook steeds aan de tijd en de omstandigheden aangepast. Hoe oud de traditie in haar huidige vorm in Zuid-Limburg exact is, valt moeilijk te zeggen. De oudste vermeldingen in de archieven dateren uit de 18de eeuw. De toenmalige pastoor van Noorbeek, Van Duyn, vermeldt bijvoorbeeld in zijn aantekeningen uit 1787 dat ‘volgens oud gebruyck uyt den offer van Ste-Brigida aan de jonkmans voor ’t opreghten van eenen meyboom aan de capelle van Ste-Brigida Fl. 2-0-0 woordt betaelt.’ Dat ‘volgens oud gebruyck’ lijkt erop te duiden dat de traditie toen al veel langer bestond. In Noorbeek wordt er nog steeds van uitgegaan dat het planten van de den dateert uit 1634, toen de inwoners aan de heilige Brigida beloofden om ieder jaar een den ter harer ere te halen en te planten als zij de gevreesde veepest zou laten verdwijnen.

Het verhaal van de Bemelense mei-den gaat niet zo ver terug. Hoewel het niet uitgesloten is dat er in vroeger eeuwen ook al een meiboom in het dorp werd geplant – bewijzen daarvoor zijn (nog) niet gevonden – begon de huidige traditie pas in 1989. Het initiatief kwam, bij gelegenheid van een vrijgezellenavond voor John Wolfs, van een groep jongeren: Gaston en Roland Ubachs , Marco Mourmans, John Dreessen, Ogier Rademakers. Zij trokken naar ’t Rooth om daar een den te halen – in dit geval te ‘stelen’ achter de kapel van ’t Rooth – en trokken daarmee naar Bemelen om hem daar dienst te laten doen als mei-den. De eerste van wat er vele zouden worden, centraal punt van een feest dat sindsdien een vaste plek op de feestkalender van Bemelen heeft veroverd. Met dank aan de Jonkheid.

Zoals gezegd: het is weer bijna zover. Op vrijdag 13 mei wordt de mei-den door de Jonkheid gehaald, op zaterdag 14 mei zetten de gehuwde mannen er bij de put in het dorpscentrum hun schouders onder. En dan staat hij er weer voor een jaar. Op een voor veel meibomen traditionele plek: midden tussen de kerk en de  kroeg. Beleef het mee. Gaat dat zien!